Haberler

Ceza Muhakemesi ve Çocuk Koruma Kanunu ışığında çocuk tutukluluğu sorunu

Güncel Hukuk Dergisi Nisan sayısında yayınlanmıştır.

Avukat Selmin Cansu Demir / Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı

Ceza Muhakemesi ve Çocuk Koruma Kanunu ışığında çocuk tutukluluğu sorunu

çocuk..

2014 Şubat’ında Güncel Hukuk’ta yayınlanan “Pozantı’dan Sincan’a Mahpus Çocuklara Yönelik Hak İhlalleri” başlıklı yazı1, “Sincan’da başlayan sürecin nasıl sonuçlanacağını da hep birlikte izleyeceğiz; başka bir hapishanede benzer olaylar yaşanana kadar unutulmazsa” şeklinde bitiyordu. Bu sonuç cümlesi, kapatılan çocukların maruz kaldığı hak ihlallerinin sistematikliğine, yeniden benzer mağduriyetlerin yaşanabileceğine ve kalıcı çözümlerin üretilmeyeceğine dair kaygılardan kaynaklanıyordu.

Kaygılarımız her ne kadar gerçekleşse de, şüphesiz ne Pozantı, ne de Sincan’da, çocuklara yaşatılanları unutmadık. Üstelik, 2014’te bizi biraya getiren “Çocuk Cezaevleri Kapatılsın” talebimiz; 2015’te gündeme gelen İzmir (Şakran) Çocuk, Van Kapalı, Maltepe Çocuk, Antalya L Tipi, Muğla Kapalı Ceza İnfaz Kurumları’nda yaşananlar sonucunda, bugün bir kez daha isyanımız oldu.

Çocuk “Adalet” Sistemi

Çocuk tutukluluğu sorununun çerçevesini çizerken, öncelikle, çocukların, kapatıldıkları kurumlarda yaşadıkları mağduriyetlerin, adli sisteme dahil olmalarıyla başladığını söylemek gerekir. 2005 yılında yürürlüğe giren Çocuk Koruma Kanunu ile genel anlamda suça sürüklenen çocuklara ilişkin muhakeme ve yaptırımların düzenlendiği, bunlar dışındaki Kanun hükümlerinin ise koruyucu ve destekleyici tedbir kararları ile denetime ilişkin olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, çocuklar hakkında uygulanan hükümler sadece Çocuk Koruma Kanunu’nda değil; Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, İnfaz Kanunu vb. düzenlemelerde yer bulan dağınık bir yapıya sahiptir. Öznesi çocuk olan ihtilaflarda ÇKK’nin başvurulacak kaynaklardan yalnızca biri olması; daha en başta çocuk hukukunun, özgünlüğünün göz ardı edilmesine neden olmakta, uygulamada ise yetişkin hukukunun kimi istisna ve muafiyetlerinden oluşan bir pratik ile hayat bulmaktadır.

ÇKK, her ne kadar Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ile güvencelenen “çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması”nı temel ilke olarak benimsemiş olsa da, çocuk mağduriyetine neden olan en önemli uygulamalardan biri çocuk tutukluluğudur.2

Adli istatistik verilerine göre; 2013 yılında hakkında dava açılan çocuk sayısı 182.3083 iken, bu çocukların kaçı hakkında tutuklama kararı verildiği açıklanmamaktadır. Ancak Ceza Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü’nün 02.03.2015 itibariyle ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerden “12 – 18 (18 yaşından gün almamış çocuk)” yaş ayrımındaki hükümlü çocuk sayısını 545, tutuklu çocuk sayısını ise 1.620 olarak beyan etmesi dikkate alındığında; bugün yaşanan çocuk hapishaneleri sorununun yoğunlukla tutuklu çocuklara ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.4

Zira Ceza Ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazına Dair Kanun hükümlerine göre, hükümlü çocuklar; eğitim, meslek edinme ve toplumla yeniden bütünleşme amaçlarının gözetildiği, örgün eğitimden yararlanabildikleri, firara karşı engeli bulunmayan, izin alarak ailelerini ziyaret edebildikleri, ücretli kurum telefonları ile haberleşebildikleri “Çocuk Eğitimevleri”nde tutulmaktadırlar.5

Sayıca çok daha fazla olan cezaları henüz kesinleşmemiş tutuklu çocuklar ile hükümlü olmasına rağmen başka bir suçtan tutuklu olan çocuklar ise firara karşı engelleri olan çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında, hüküm almış çocuklara göre çok daha kötü koşullarda tutulmaktadır. Çocuklara özgü bu kapalı kurumların bulunmadığı hallerde ise çocuklar, yetişkinlerin kaldığı kapalı ceza infaz kurumlarının kendilerine ayrılan bölümlerine kapatılmaktadır.

Çocuk Tutukluluğu Sorunu ve Çözümleri

Özgürlükten yoksun bırakmanın son çare olarak kabul edilmesi dışında, Çocuk Koruma Kanunu’nda tutukluluğa ilişkin tek düzenleme, 21. Madde ile getirilen tutuklama yasağıdır. 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı 5 yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerinden dolayı tutuklama kararı verilemeyeceğini hükme bağlayan bu madde, önemli olmakla birlikte, sorunun çözümünde yetersiz kalmaktadır. Öncelikle, buradaki yaş sınırının  18’e çekilmesi ve/veya üst sınıra bakılmaksızın tüm fiiller bakımından kabul edilmesi gerekmektedir.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun tutuklama nedenlerini düzenleyen 100. Maddesi ve devam maddeleri incelendiğinde, çocuklar için ayrı bir uygulamanın olmadığını, yetişkinler için sıralanan hükümlerin hiçbir fark gözetmeksizin çocuklar için de uygulandığı görülmektedir. Bu aşamada karşımıza çıkan sorunlardan biri, uygulamada soruşturma aşamasında tutuklama kararının yetişkin hukuk sisteminin bir öğesi olan sulh ceza hâkimliklerince verilmesi, tutukluluk kararlarına itirazın da yine aynı mercii tarafından incelenmesidir. Oysaki çocuk hukukunda uzmanlaşan, çocuğun içinde bulunduğu koşulları değerlendirerek, gereksinim duyduğu tedbirleri almakla yükümlü olan çocuk hâkiminin bu kararı vermesi, çocuk menfaatine daha uygun olacaktır. 6

CMK Madde 102’de yer alan tutuklulukta geçecek süre düzenlemesinde de, çocuklar için ayrı bir hüküm bulunmamaktadır. Her ne kadar ÇKK, çocuk haklarının korunması amacıyla süratli usul izlenmesi gerektiğini temel ilke olarak benimsemişse de, mevcut yargılama süresinin uzunluğu dikkate alındığında, özel olarak çocuklar için asgari tutukluk sürelerin belirlenmesi gerekliliği açıktır. BM Çocuk Hakları Komitesi, BMÇHS Çocuk Ceza Adaletinde Çocuk Hakları başlıklı 10 Numaralı Genel Yorum’unda, taraf devletleri, çocuklara yönelik suçlamalara ilişkin nihai kararlarını 6 aydan fazla geciktirmemeleri için gerekli yasal önemleri almaya ivedilikle davet etmiştir.7

CMK Madde 108 uyarınca, çocuklar, tutukluluk incelenmesinde de yetişkinlerin tabii olduğu 30 günlük genel uygulamaya tabiidirler. Yine, Çocuk Hakları Komitesi’nin 10. Numaralı Genel Yorum’una göre, tutukluluğun, yargılama öncesinde iki haftada bir olmak üzere düzenli biçimde gözden geçirilmesi için katı yasal önlemler alınması tavsiye edilmiştir. Tutukluluk kararı verilmesi için tartışılması ve yetersiz kalacağının hukuki ve fiili nedenlerle açıklanması gereken adli kontrol uygulaması, ÇKK Madde 20 uyarınca, çocuklar için daha geniş düzenlenmesine rağmen sorunun çözümüne hizmet etmemektedir. Bu nedenle, çocuğun yargılanması ve özgürlüğünden yoksun bırakılmasının en son çare olarak başvurabilmesini güvence altına almak için alternatif tedbirleri içerir etkin seçenekler paketi mevcut olmalıdır.8

Sonuç yerine

Açıklananlar ışığında, Türkiye’de mevcut çocuk mevzuatının ve uygulamalarının, çocuklar için adaleti sağlamanın gerisinde kaldığı, çocukların özgürlüğünden yoksun bırakılmasının son çare olarak hayata geçiremediği, ÇKK ve CMK uygulamaları ile çocukların haklarını koruyabilecek bütüncül ve sistematik bir yaklaşım benimsenmediği görülmektedir. Yetişkine özgü hukuk sisteminden devşirilen hükümlerle, çocukların özel ihtimam gösterilmesi gereken bireyler olduğu gerçeği göz ardı edilmekte; tutuklama kararı bu şartlarda verilmektedir. Bu nedenle de, çocukların korunmasını, yeniden suçla ilişkilenmesinin önlenmesini ve toplumsallaşmasını sağlayan çözümler sunulamamaktadır.

Son söz olarak: hapishaneye girdiğinizde, koridorları bölen ikili kapılar görürsünüz. Koridorun başındaki kapı açıldığında, sonundaki kapının açılabilmesi için ilk açılan bu kapının kapanması gerekir. Aksi halde koridorun sonundaki kapıyı açabilmek mümkün olmaz. Güvenlik refleksi ile getirilen bu sistem, tutuklu/mahpus çocuk sorununun da cevabını içerir. Çocuğu ve ihtiyaçlarını esas alan adalet anlayışını inşa etmeden, çocuk tutukluluğu sona erdirilmeden ve çocuk hapishanelerinin kapıları çocuklara kapanmadan, çocuklar için aydınlık yollara çıkış kapıları da açılamayacaktır.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s