Genel

Şakran Cezaevi ve Çocuk Raporu

 

Şakran Cezaevi ve Çocuk Raporu:
Çocuk Adalet Sistemi Kurumlarında Çocuklara Yönelik İşkence ve İnsanlık
Dışı veya Onur Kırıcı Muameleler1
21 Mayıs 2013
GİRİŞ
Bu rapor, Mayıs 2013 itibariyle Türkiye’de çocuk adalet sistemi içerisindeki çocukların
halen işkenceye ve insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye uğradıklarına dikkat çekerek,
çocukların insan haklarının korunması konusunda sorumluların harekete geçmesi amacıyla
hazırlanmıştır.
Türkiye onayladığı ve gerekliliklerini yerine getirmeyi taahhüt ettiği ulusal ve uluslararası
insan hakları belgeleri ışığında, özellikle son 20 yıldır çocuk adalet sistemini güçlendirme
konusunda çalışmalar yürütmektedir. Ancak bu raporda görüleceği üzere çocuk adalet
sistemi özelinde Türkiye’de çocukların ayrımcılığa uğramaması, yüksek yararları, yaşama
ve gelişmelerinin korunması ve kendini ilgilendiren karar süreçlerine katılımları konusunda
insan haklarıyla bağdaşmayan uygulamaların sürdüğü anlaşılmaktadır.
Kapalı kurumlarda insanlık dışı ve onur kırıcı deneyimler, birbirinden çok farklı özellikleri
olan çocuklar tarafından dile getirilebilmektedir. Ancak bu raporun hazırlığında özellikle
çocuğun etnik kökeninin ve yaşadığı ilin siyasi eylemlere sahne olmasının çocuğa karşı
daha çok ayrımcı muameleler uygulanmasına neden olduğu görülmüştür. Dolayısıyla
çocuğa özgü yargılamanın gerekliliklerinin yerine getirilmesi, çocukların maruz kaldığı
insanlık dışı ve onur kırıcı muamele ve işkence konusunda biran önce harekete geçilmesi
ve bugüne kadar oluşan hak ihlallerinin cezasız bırakılmaması konusunda harekete
geçilmesi talep edilmektedir.
Bu rapor, çocuk adalet sistemi içerisinde insan hakları bağlamında kabul edilemez
deneyimleri olan çocukların aktarımları ve konuyla ilgili yapılan raporlama çalışmaları
doğrultusunda Çakıl Derneği ve Gündem Çocuk Derneği tarafından kaleme alınmıştır.
Raporun konuyla ilgili ihlaller konusunda gerekli müdahalelerin ivedilikle yerine
getirilmesine ve sorumluların cezasız kalmamasına katkı vermesi ümit edilmektedir.
1 Bu rapor, Çakıl Derneği (www.cakildernegi.org) ve Gündem Çocuk Derneği
(www.gundemcocuk.org) tarafından kaleme alınmıştır.
ARKA PLAN
Hatırlanacağı gibi 28-30 Mart 2006 tarihinde ve ardından 2008 Ekim ayı başta olmak üzere
farklı tarihlerde Diyarbakır, Adana, Mersin, Batman vb. illerde yaşanan eylem ve
protestolar sonucu, yasadışı örgüt üyesi ‘adayı’ olmak, kamu malına zarar vermek, infaal
yaratmak, memura mukavemet vb. iddialarla çocuklar tutuklanmıştır.
Söz konusu süreçte olaylarda tutuklanan çocukların adil yargılanma süreci konusunda
yaşanan hak ihlalleri başta insan hakları ve çocuk hakları savunucuları tarafından
kamuoyunun gündemine ve uluslararası platformlara taşınmıştır2. Yaşanan hak ihlalleri
2010 yılında mevzuattaki ufak değişiklikler sonucu kamuoyunun gündeminden düşmüşse
de ilgili çocukların adalet sisteminde yaşadıkları sorunlar sürmüştür. Özellikle 2011 Haziran
ayında Pozantı M Tipi cezaevinde çocukların cinsel şiddet maruz kaldıkları ve kurumda
yaşadıkları, medya aracılığıyla tekrar gündeme gelmiştir. Buna rağmen Pozantı’da
yaşananlar ilgililer tarafından “istisna ve münferit olay” olarak tanımlanmıştır. Ancak 2013
Şubat ayında Diyarbakır Barosu Cezaevi Komisyonu’nun Şakran Cezaevinde
gerçekleştirmiş olduğu hak ihlalleri raporlaması ve İzmir Şakran Cezaevi’nde bulunan
çocukların kurum deneyimlerine dair 2013 Mayıs ayında yapılan görüşmeler, kapalı
kurumlarda çocuklara yönelik insanlık dışı ve onur kırıcı muamelenin sürdüğünü
göstermektedir.
ÇOCUKLARIN YAŞADIKLARI HAK İHLALLERİ
İzmir Şakran Cezaevinde bulundukları süre içerisinde insanlık dışı ve onur kırıcı muameleye
uğradıkları açıkça anlaşılan çocukların ifadelerinden bazı alıntılar aşağıda sunulmuştur.
İfadeler değerlendirilirken dikkatle ele alınması gereken husus çocukların kuruma
girmeden önce siyasi eylem ve protestoların yaşandığı bir ilde yaşıyor olmalarının
gördükleri muamele için gerekçe oluşturmuş olmasıdır. Dolayısıyla her şekilde kabul
edilemez ihlallerin sadece yaşanan il ile ilişkilendirilerek bile açığa çıkabildiği ve toplumdaki
kutuplaşmanın infaz kurumlarına doğrudan yansıdığı göz önünde tutulmalıdır.
İlgili çocukların kimlikleri, yargı sistemiyle tekrar karşılaşmamaları, özellikle kendilerinin ve
ailelerinin talebi doğrultusunda onları bu bağlamda korumak adına gizli tutulmuş, isimleri
değiştirilmiş ve kurumda bulundukları tarih belirtilmemiştir. Söz konusu alıntılar çocukların
karşılaştığı hak ihlallerinden haberdar olan kişiler ve bazı çocuklarla görüşmeler yapan
uzman bir ekip (hekim ve psikolog) tarafından belgelenmiştir.
İfadeler çocuklara karşı etiketleme- damgalama, sindirme, korkutma, tehdit gibi ayrımcı,
insanlık dışı ve onur kırıcı muamele eylemlerinin gerçekleştiğini, çocukların aileleriyle
iletişimlerinin sınırlandırıldığını ve en vahimi çocukların doğrudan veya akranları
aracılığıyla fiziksel, duygusal ve cinsel şiddete açık hale getirilerek her birinin şiddet
mağduru olduğunu göstermektedir.
2 Çocuklar için Adalet Girişimi (2009). Çocuk Hakları Komitesine Yönelik STK Raporu: Türkiye’de Çocuk
Adalet Sistemi ve Silahlı Çatışma
“Şakran Cezaevi’nde özellikle Mersinli çocuklara (çoğu Pozantı Cezaevi kapatıldıktan
sonra gönderilmiş) yönelik işkence ve kötü muamele var. Özellikle cezaevi müdürü…”
“Sadullah Ergin benim arkadaşım” diyerek çocuklara bizzat kötü muamelede bulunup
şiddet uyguluyor. Bunun dışında cezaevinde bulunan İzmirli çocuklara yönelik kötü
muamale yok. Fakat bu çocuklar özellikle de ideolojik farklılıklar ön plana çıkartılarak
Mersinli çocuklara şiddet ve baskı uygulamaları yönünde teşvik ediliyor. İzmirli
çocuklardan bazılarının elinde 3 hilal dövmeleri var ve Mersinli çocuklar onların
koğuşlarının önünden geçerken onları tehdit ediyorlar.”
“Şakran Cezaevi dışardan görünüşü itibarıyla 5 yıldızlı otel gibi. İçerde her yerde
kameralar var ama kameranın görmediği noktalarda her şey yapılıyor.”
“Çocukların kaldığı toplam 36 koğuş var. Bunlardan birisi cinsel suçlardan hüküm giyen
çocukların kaldığı koğuş… Mersinli çocuklar sık sık buraya atılmakla tehdit ediliyor.
Burada kalan çocuklar ise elleriyle yuvarlak işareti yaparak “siz teröristsiniz, biz sizi ne
yapacağımızı iyi biliyoruz” diyorlar.”
“Arkadaşlarımız başka bir koğuşta tecavüz olduğunu söyledi. Onların koğuşunda birkaç
çocuğa yapmışlar. Cezaevi müdürü bizi “sizi cinsel koğuşa göndereceğim” diyerek
tehdit ediyordu.”
“Çocuklara 60 güne varan hücre cezaları veriliyor. Çocuğa hücre cezası verilebilir mi?”
“Ailelerimiz ile telefon görüşmelerimiz dinleniyor. İçerde yaşadıklarımızı anlatmaya
başlayınca telefon hemen kesiliyor. Bir seferinde “Baba İHD” dedim, hemen telefon
kesildi. Ertesi hafta telefonla görüşmeme cezası aldım.”
“I.Z. isimli arkadaşımız cezaevi müdürünün önünde jandarmalarca dövüldü. Yediği
dayak sonucu kollarında şişlikler oluştu. Kendi ihtiyaçlarını göremez hale geldiği için
diğer çocuklar ona yardımcı oluyordu. Kolunun kırık olduğunu ve doktora gitmesi
gerektiğini bildirdiğimizde gardiyanlar tarafından dikkate alınmadık. Müdüre “Sizi
şikayet etmeyeceğim beni hastaneye götürün” dedi fakat yine de tedavisi sağlanamadı.
Birkaç gün sonra kapıya çok sert biçimde vuran I.Z. koğuştan alınarak hücreye konuldu.
Tedavi görmeden 50 gün hücrede tutuldu. I.Z.’ın ruh sağlığı iyi değil. Hastalanıp
cezaevinden kurtulmak için yüzünü buradan buraya kadar (eliyle şakaktan çenesine
kadar olan bölümü işaret ederek) camla kesti. Ama hala orada tutulmaya devam
ediyor. Jandarma I.Z.’ı döverken kafası kanadı. En çok ağırımıza giden de yüzüne
postalla bastılar.
“İçerde bir akrabasının şah damarını kestiği için bulunan 9 yaşında bir çocuk vardı.
Sadullah Ergin cezaevini ziyaret ettiğinde ona oyun parkı yaptırdı.”
“Cezaevi müdürü masasının arkasındaki Atatürk resmini göstererek arkasının sağlam
olduğunu, onu kimsenin oradan atamayacağını söylüyordu. Mahalledeki TEM’ciler de
“sizi bir daha eylemlerde görürsek tekrar Şakran’a yollarız” diyorlar.”
Görüşmeye dair Ek Gözlem ve Bilgiler:
G.D. yaşadıklarını basınla paylaşmayı düşündüğü için babasından şiddet görmüş ve tehdit
edilmiştir. Her üç çocuk da cezaevinde yaşanan şiddetin (özellikle arkadaşları I.Z.’a karşı
uygulanan şiddetin) durmasıyla ilgili girişimde bulunmayı çok istediklerini, ama ailelerinin
izin vermediğini, kendilerinin de tekrar aynı cezaevine dönme ihtimali nedeniyle çok
korktuklarını ifade etmişlerdir.
Çocuklar bir hekim ve psikolog tarafından ziyaret edildikleri için memnun, ancak görüşme
boyunca anlattıkları olaylar nedeniyle tedirgin olmuşlardır. Başlangıçta ve görüşme
boyunca korku duygularını ifade etmişlerdir. Her olayla ilgili anlatılarının ardından
susmuşlar, başlarını öne eğmişler, el parmaklarını birbirine kenetleyerek ve sıkıştırarak
anxiyete davranışları göstermişlerdir.
Her üç çocuk da Post Travmatik Stres Bozukluğu belirtilerini herhangi bir tıbbi sorgulama
yapmaya gerek kalmadan (çok yoğun korku duygusu, cezaevinde yaşadıkları olayların
tekrar tekrar ve zorlantılı bir şekilde akıllarına gelmesi, cezaevi deneyimi hakkında
konuştuktan sonra tedirginlik, korku ve huzursuzluğun artması, uyku bozukluğu, moral
bozukluğu, kaçınma davranışları) ifade etmişlerdir.
Her üç çocuk da ortak PTSD belirtileri göstermişlerdir. G.N. adlı çocuk travmatik cezaevi
yaşantısıyla bağlantısı sorgulanamayan kekemelik davranışı göstermektedir. G.N. adlı
çocuğun işlevselliğinin diğerlerine göre daha iyi olduğu gözlemlense de çalıştığı fabrikada
ve iki gün önce bir iş kazası geçirmiştir.
Çocuklarla yapılan görüşmenin süresi ve yapısı derin bir psikolojik değerlendirmeye olanak
sağlayamamış olsa da her birinin aktarmış olduğu travmatik deneyimlere tutarlı bir
psikolojik tablo çizdiği kolayca gözlenmiştir.
– Çocuklarda travmatik deneyimlerin aktarımına yönelik bir kaçınma gözlenmiştir.
Bunu kendileri de “her anlattıklarında daha kötü oldukları” şeklinde dile
getirmişlerdir. Anlatımlarının içeriği de buna paralel olarak kendi deneyimlerinden
çok diğerlerinin yaşantılarına odaklanmıştır.
– Çocuklar travmatik örüntüye uygun olarak yaşadıklarının istemleri dışında akıllarına
geldiğini ifade etmişlerdir.
– G.N. adlı çocuk kekemelik davranışı göstermektedir. Bunun travmatik olayın
ardından gelişmiş olması veya travmatik yaşantıları aktarırken ortaya çıkması
olasılığı bulunmaktadır.
– G.D. adlı çocuk babasından “kurumda yaşadıklarını paylaşmama” konusunda şiddet
gördüğünü dile getirmiştir. Bu durum ailelerin de büyük bir korku içerisinde olduğu
şeklinde yorumlanabileceği gibi şiddetin boyutları ve bu duruma müdahale
olanakları araştırılmalıdır.
– İlgili çocukların ve ailelerinin, içinde bulundukları korku ve güvensizlik ortamından
çıkarılarak psiko-sosyal yönden izlenmesi ve tıbbi-ruhsal destek almaları
sağlanmalıdır.
Sonuç ve Talepler:
Çocukların ifadeleri ve uzman değerlendirmeleri, çocukların Şakran Cezaevinde işkence,
insanlık dışı ve onur kırıcı muamele gördüklerini ve çocukların travma geçirdiklerini
göstermektedir. Bu raporla talep edilen, hızlı bir şekilde, özgürlüklerinden yoksun
bırakılmış çocukların nasıl bir muameleye tabi tutulduklarını değerlendirmek üzere başta
Şakran Cezaevi olmak üzere çocukların bulunduğu tüm infaz kurumları ivedilikle,
bütüncül bir inceleme ve soruşturmaya tabi tutulmalıdır. Söz konusu inceleme,
soruşturma ve ziyaretler Avrupa İşkencenin ve İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Ceza veya
Muamelenin Önlenmesi Komitesi (CPT) standartlarına uygun bir şekilde yapılmalıdır.
Ayrıca süreçte çocuklara özgü bir adalet sisteminin gerekliliği olarak aşağıdaki konuların
özellikle ve önemle göz önünde tutulması talep edilmektedir:
– Öncelikle çocukların “çocuk” olduğunun ve bu tür hak ihlallerinin çocukların
yaşamında kalıcı ve telafisi çok zor izler bıraktığının unutulmaması,
– Kapalı kurumlarda bulunan çocukların yaşadıkları il, etnik köken, siyasi olaylarla
ilişkilendirme vb. nedenlerden dolayı hak ihlallerine açık hale geliyor olmalarının
dikkate alınması,
– Hak ihlallerinin incelenmesi, araştırılması ve cezalandırılması ile ilgili süreçte
çocukların daha da örselenmesini ve etiketlenmesini önleyecek bir yaklaşım
sergilenmesi,
– Çocukların infaz kurumlarında karşılaşmış oldukları hak ihlallerinin önlenmesi,
tespiti ve sorumluların cezasız kalmaması için etkin hak arama ve bağımsız izleme
mekanizmalarının geliştirilmesi.

 

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s